Deel 2 van 9
Zie hele dossier
Dit is deel 2/9 van het dossier Bedrijfsoverdracht en steward ownership. Het is voor bedrijfseigenaren die puzzelen of en hoe zij hun bedrijf willen overdragen, wat daarbij komt kijken, en de uitweg die steward ownership kan bieden. Je kunt elk deel los lezen, of het dossier van begin tot eind.
De aandelen van je bedrijf: je denkt er misschien weinig aan. Toch bepaalt eigendom meer dan je misschien zou denken: wie in je bedrijf het laatste woord heeft, hoever jullie vooruitkijken en wat er met je bedrijf gebeurt als jij er niet meer over gaat. In dit artikel neem ik je mee in wat eigendom met je bedrijf doet, wat dat betekent voor de maatschappij waarin je onderneemt, en waarom steward ownership op beide vlakken versterkend werkt.
Ze roert in haar koffie, terwijl de melk al lang is opgelost. Directeur-grootaandeelhouder van een ggz-organisatie, tweehonderd medewerkers. Twee jaar geleden verkocht ze een deel van haar aandelen om te kunnen groeien.
'Vroeger begonnen we het MT-overleg met de cliënten,' zegt ze. 'Sinds de investeerder erbij zit, beginnen we met de cijfers.'
'Wie heeft dat besloten?'
Ze kijkt op. Haalt haar schouders op. 'Niemand. Het is gewoon zo gegaan.'
Zo gaat het vaker. Er wordt geen besluit genomen, het sluipt erin, bijvoorbeeld via de vraag waar het overleg mee begint. Deel 1 ging over de nadelen van eigenaarschap voor jouzelf. Dit artikel gaat over wat eigendom doet met je bedrijf, met de mensen die er werken en met de samenleving waarin je onderneemt? In deel 3 zet ik daarna de zeven routes voor overdracht naast elkaar.
In het kort
Aandelen bepalen zeggenschap (wie beslist?) en winstrecht (wie krijgt hoeveel geld?). Zolang jij beide hebt, bepaal jij de koers en krijg jij in principe het geld. Maar aandelen zijn verhandelbaar. Zodra de aandelen in andere handen komen, verschuift de zeggenschap en daarmee vaak ook de koers of zelfs de missie van het bedrijf. Bovendien kan de nieuwe eigenaar vooral de focus hebben op geld en minder op impact. Wil je die koers vastleggen, scheid dan zeggenschap en winstrecht van elkaar. Dat is wat steward ownership doet. Je bedrijf wordt er aantoonbaar stabieler en aantrekkelijker van, en de maatschappij heeft er baat bij.
Wat aandelen eigenlijk regelen
Voor de meeste bedrijfseigenaren betekenen aandelen: het bedrijf is van mij en ik bepaal. Dat klopt in de gewone bv-structuur die in Nederland de standaard is. Het is echter goed om je te realiseren dat het juridisch gezien om twee dingen gaat: stemrecht en winstrecht. Stemrecht bepaalt wie de directie benoemt, de koers vaststelt en mag verkopen. Winstrecht bepaalt wie het dividend krijgt en wat je opbrengst is bij verkoop. In de standaard-bv zitten ze in hetzelfde aandeel. Maar dat is een keuze, geen natuurwet.
Sterker nog: historisch gezien zijn winstrecht en stemrecht niet aan elkaar verbonden door aandelen. Aandelen zijn een Nederlandse uitvinding. Toen de Verenigde Oost-Indische Compagnie in 1602 werd opgericht, waren reizen naar Azië duur en riskant. Door aandelen uit te geven kon de VOC veel geld ophalen en het risico spreiden, legt hoogleraar corporate finance Patrick Verwijmeren uit. Wie een aandeel kocht, deelde mee in de winst en kon het doorverkopen. Maar inspraak in het bestuur, die had hij niet.
Geld inleggen en meebeslissen hoeven dus niet aan elkaar vast te zitten. Die ruimte bestaat juridisch gezien nog steeds, en verderop in dit artikel zie je wat je ermee kunt. Eerst kijken we naar wat er gebeurt als je die twee wél bij elkaar houdt en overdraagt.
Risico bij bedrijfsoverdracht: de missie verwatert
Bij bedrijfsoverdracht wordt de toekomst van je bedrijf bepaald door de partij aan wie je het verkoopt. Dat kan goed gaan als de nieuwe eigenaar dezelfde missie deelt en aanvullende capaciteiten meebrengt. Maar ik zie er ook de nadelen van.
Neem Jaap Korteweg: negende generatie boerenzoon, vegetariër geworden, begon in 2007 De Vegetarische Slager. Hij wilde plantaardig vlees zo snel mogelijk normaal maken. Toen Unilever in 2018 belde, werkten er 90 mensen en lag het product in ruim 4.000 winkels. Op eigen kracht ging het goed, vertelde hij aan Sprout, maar ze wilden 'zo snel mogelijk zo groot mogelijk worden'. Onder topman Paul Polman leek Unilever een eigenaar met hart voor duurzaamheid.
Dat werkte eerst: het merk ging naar meer dan 55 landen. Maar in 2025 besloot Unilever de focus te verleggen en verkocht De Vegetarische Slager door aan Vivera, dat sinds 2021 eigendom is van de Braziliaanse vleesgigant JBS. Vorig jaar bracht JBS beide merken samen in één nieuwe combinatie. Of de missie daardoor bloeit, moet de tijd leren. Maar het laatste woord ligt nu ergens waar Korteweg het niet heeft neergelegd.
'Dan leg ik het toch vast in de afspraken?' denk je nu misschien. Dat is wat de oprichters van Ben & Jerry's deden. Bij de verkoop aan Unilever in 2000 bedongen ze een onafhankelijk bestuur dat de sociale missie zou bewaken. In september 2025 stapte Jerry Greenfield na 47 jaar op. Die onafhankelijkheid, schreef hij, 'de basis van onze verkoop aan Unilever', was verdwenen doordat het nu in handen was van een partij met heel andere belangen.
Wat ik uit Greenfields verhaal concludeer: afspraken zijn pas hard als ze in de eigendomsstructuur zelf zitten.
Rendementsdenken zit in het systeem gebakken
Ook als je minder dan 50% van de aandelen verkoopt, ligt het risico op de loer dat de missie van het bedrijf verwatert. Zodra er een investeerder aan tafel zit die vooral naar rendement kijkt, verandert het gesprek. Dat is wat de ggz directeur-eigenaar van hierboven merkte: niemand besloot dat de cliënten op nummer twee kwamen te staan, het gebeurde sluipenderwijs.
De wijze waarop we naar bedrijven kijken is doordrenkt van rendementsdenken. Uit onderzoek blijkt dat studenten bedrijfskunde starten met morele waarden over maatschappelijke vooruitgang, maar als ze klaar zijn met de studie zien ze nog maar één ding: de financiële cijfers. Het bedrijf als middel om winst te maken. Deze ideologische visie heeft efficiëntie en marktdenken voorop gezet, en sociale en ecologische waarden naar de achtergrond gedreven.
Wie betaalt de rekening?
Als een bedrijf steeds meer geld waard wordt, moet het volgens de logica van het rendement ook steeds meer opbrengen. Dat werkt twee kanten op. De prijzen gaan omhoog, en de kosten moeten omlaag. Dat laatste raakt de lonen en de inkoop, en daarmee de medewerkers en de partijen in de keten.
Hoe dat uitpakt, liet de Autoriteit Consument & Markt zien in haar marktonderzoek naar de zorg voor huisdieren. Veel zelfstandige dierenartspraktijken zijn de afgelopen jaren overgenomen door ketens, vaak gefinancierd door private investeerders. Onderzoek naar vier van die overnames laat zien dat de prijzen na een overname stijgen, vooral voor medicijnen. De ACM ziet daarnaast het risico van overbehandeling, omdat dierenartsen in zo'n keten minder ruimte krijgen om eigen afwegingen te maken. Volgens onderzoek dat ABN AMRO aanhaalt zijn ongeveer 500 van de 2.400 Nederlandse dierenartspraktijken in handen van buitenlandse investeringsmaatschappijen.
Waar dat toe kan leiden, zien we in Finland. ACM-bestuursvoorzitter Martijn Snoep wees erop dat de grootste dierenartsenketen daar, in handen van private equity, een marktaandeel van 40 tot 50 procent heeft en dat de prijzen sinds de overnamegolf met meer dan 30 procent zijn gestegen. Hij benoemt ook de andere kant: bij voldoende concurrentie kunnen schaalvoordelen juist worden doorgegeven in lagere prijzen of betere zorg. Het gaat dus om de vraag wat er gebeurt als die concurrentie wegvalt.
Hoe groter een partij wordt, hoe meer invloed die naar zich toe trekt. Kleinere spelers die niet mee kunnen in prijs of schaal verdwijnen, en wat overblijft zijn enkele grote ketens. Datzelfde patroon zie je in de keten rond de boer, waar de partijen om de boer heen verdienen terwijl de boer harder moet werken. Verderop in dit artikel staat daar een voorbeeld van.
En uiteindelijk komt het bij de klant terecht. Hans van den Broek van The Shore rekent het verderop in dit artikel voor: wie de gestegen waarde van zijn bedrijf wil terugverdienen, laat de gast dat betalen via de prijs van zijn drankje.
Hoe het rendementsdenken in ons denken sloop
De ‘logica van het rendement’ is de afgelopen decennia opdringeriger geworden. In 1970 schreef de veelbesproken econoom Milton Friedman in The New York Times Magazine dat de maatschappelijke verantwoordelijkheid van een bedrijf het vergroten van de winst is. Vaak vergeten wordt de grens die hij erbij gaf: zoveel mogelijk verdienen 'while conforming to the basic rules of the society', binnen de wet en binnen wat hij ethische grenzen noemde. Friedman gaf dus geen vrijbrief, al pleitte hij er tegelijk voor om die wettelijke kaders smal te houden en dus ruim baan te geven aan het maximaliseren van financieel rendement.
In de decennia daarna werd het verhogen van de aandeelhouderswaarde de dominante norm in veel bestuurskamers en beloningsstructuren. Het sturen op spreadsheets werd vaak verkondigd als ‘waardevrij’: het zou geen ideologische basis hebben, geen moreel kader, het zou simpelweg gewoon de meest efficiënte manier van zakendoen zijn.
Totdat de destructieve effecten van het rendementsdenken steeds zichtbaarder werden, waarover straks meer.
Pas in 2019 verklaarde de Amerikaanse Business Roundtable, een vereniging van topbestuurders, dat bedrijven er voor alle belanghebbenden zijn. In de praktijk blijft dat een verklaring op papier die inmiddels onderin de laatjes geschoven lijkt. Zeker sinds in de VS de politieke wind de andere kant op gedraaid is.
Hoe sterk en destructief de norm van financieel rendement is, merkte zelfs één van de machtigste captains of industry. CEO Paul Polman had met Unilever al jaren een duurzame en sociale koers gevaren inclusief prima rendement. Maar toen kwam in 2017 een overnamebod van Kraft Heinz. Voor aandeelhouders zou het een lucratieve deal zijn, maar het zou ten koste gaan van de sociale en duurzame koers.
Daarom wees Polman het overnamebod af. Maar alsnog ontstond er vanuit zijn eigen aandeelhouders meer en meer druk om op korte termijn meer winst te maken. Jeroen Smit beschrijft Polmans strijd in Het grote gevecht; met hem sprak ik eerder over vijf handvatten voor leiders. Het punt is: zelfs de dreiging van overname door rendementsdenkende andere partijen zet je bedrijfsmissie onder druk.
Voor jou als bedrijfseigenaar is de vraag concreter: welk belangen spelen een rol bij besluitvorming over kleine en grote beslissingen? En wie bepaalt dat?
De hoge prijs van meer, meer, meer
De druk van het rendementsdenken raakt je bedrijf en jou. Laten we iets verder uitzoomen om dit beeld helder te krijgen. Herman Wijffels, oud-topman van de Rabobank en lid van onze Raad van Advies, beschrijft hoe we de afgelopen eeuwen door een economie van extractie en exploitatie natuurlijk kapitaal hebben omgezet in financieel kapitaal. We maakten winst ten koste van de planeet. We zien daar nu de hevige gevolgen van met bosbranden, overstromingen, drinkwatertekorten en klimaatvluchtelingen.
In een systeem dat vooral op rendement stuurt, ontstaat de neiging om veel te nemen en weinig terug te geven: aan medewerkers, aan de maatschappij, aan de grond waar je van afhankelijk bent. Dat put de natuurlijke hulpbronnen uit en dat put medewerkers uit. En uiteindelijk mogelijk ook de bedrijfseigenaar zelf, die ook deel is van dit systeem van uitputting.
Melkveehouder Harmen Dijkstra uit het Friese Hemelum vertelde daarover in Nieuwe Oogst. Net als bijna iedereen wilde hij groeien: een grotere stal, dertig hectare grond erbij, richting 150 koeien. Om hem heen kochten collega's er vijftig of honderd koeien bij. 'Groeien om het groeien. Was dat wel wat ik wilde?' Hij kreeg het steeds drukker, terwijl vooral de partijen om de boer heen meer verdienden. In 2016 schakelde hij om naar biologisch, en vond rust, omdat hij niet meer mee hoefde te doen in de 'rat race'.
Dijkstra zegt er zelf bij dat biologisch niet de enige weg is, en niet elke boer heeft de grond voor zo'n keuze. Veel boeren zitten vast aan leningen, aan leveranciers van voer en kunstmest, en aan een handvol grote afnemers. Tekenend is dat juist Wijffels, oud-voorzitter van de boerenbank, later een denkgroep leidde die inkrimping van de intensieve veehouderij bepleitte.
Als we niet opletten, draaien we mee in een systeem waarin groei de enige weg lijkt. Of je nu koeien houdt, software bouwt of voor mensen zorgt.
De negatieve gevolgen voor de maatschappij
Wie eigendom en winst optelt over een hele economie, ziet iets opvallends. Volgens de Quote 500 groeide het gezamenlijke vermogen van de 500 rijkste Nederlanders in oktober 2025 met bijna 8 procent naar 273 miljard euro, terwijl de economie met ongeveer 1 procent groeide. Met andere woorden: het financieel kapitaal groeide sneller dan het werk waar het uit voortkwam. Dat raakt aan rechtvaardigheid en daarmee aan de legitimiteit van dit systeem.
De ophoping van geld bij een kleine groep mensen kan nog een negatief effect hebben. Het kan zich namelijk vertalen in politieke macht. In de VS zien we dat verschijnsel al uitvergroot: Elon Musk gaf minstens 288 miljoen dollar om Donald Trump en andere Republikeinen te helpen bij de verkiezingen van 2024. Hij beloofde in de laatste weken elke dag een miljoen dollar aan een geregistreerde kiezer in een swing state die zijn petitie tekende. Na de verkiezing kreeg hij de leiding over een operatie om overheidsuitgaven te schrappen, terwijl zijn eigen bedrijven miljarden aan overheidscontracten kregen.
Nederland is anders, en de schaal is hier veel kleiner. Toch zag Quote-hoofdredacteur Paul van Riessen in 2023 al meer politieke donaties van vermogende ondernemers, vooral aan de VVD. Mensen en bedrijven met geld hebben meer middelen om politiek te lobbyen voor bepaalde wet- en regelgeving en zo politieke afwegingen in hun eigen voordeel te sturen.
Kapitaalkrachtige ondernemers beïnvloeden bovendien het publieke debat, vaak zonder daar open over te zijn. Een voorbeeld uit de agrarische sector: Diervoederbedrijf De Heus (omzet: 6 miljard) betaalde mee aan bijeenkomsten van boerenactiegroepen waar misinformatie verspreid werd.
Het laat zien dat de vraag hoe we eigendom regelen, niet alleen over jouw bedrijf gaat. Voor veel eigenaren die ik spreek, is dit een punt waarop het persoonlijk wordt: wat draag ik bij aan de maatschappij?
Eigendom als vraagstuk van samenleven
Als je nog verder wil duiken in de invloed van eigendom op onze samenleving, lees dan ook deze paragraaf. Of sla ‘m over als je verder wil.
Jac Hielema, medeoprichter van Economy Transformers, betoogt in zijn boek Het Vierde Scenario dat een samenleving in de kern wordt bepaald door hoe we grond, arbeid en kapitaal aan elkaar toewijzen. Daar zijn maar een paar systemen voor: via de markt, waarbij geld bepaalt wie wat mag doen (kapitalisme), via de staat (communisme), of via een combinatie van beide (het Rijnlandse model waarin wij leven, of, zoals Wim Kok het noemde: ‘de derde weg’).
Hielema beschrijft een vierde mogelijkheid: buiten de vrije markt en staat om, in goed onderling overleg tussen de mensen die het aangaat. Dat klinkt misschien nog vaag, maar het is precies wat er gebeurt als jij je aandelen in een stichting onderbrengt. Je haalt je bedrijf uit de markt van koop en verkoop, zonder het aan de overheid te geven. Je legt de zeggenschap bij de mensen die het beheren met als doel de missie en de maatschappij te dienen. Bij buitensportmerk Patagonia noemen ze dat: ‘Onze enige aandeelhouder is de Aarde.’
Hielema’s compagnon Damaris Matthijsen onderzocht met Economy Transformers wat pionierende ondernemers anders doen dan traditionele ondernemers. Dat leverde zes sleutels op, waarvan eigendom één van de zes bepalende factoren is. Je kunt je aandelen perfect regelen en alsnog vastlopen omdat je niet helder hebt wie je bent in je rol, of omdat de manier van samenwerken stroef loopt. In haar boek Vrij, Gelijk & Samenleven staan Nederlandse voorbeelden: tuinderij Ús Hôf bracht haar grond onder in een beheerstichting, net als transitiebureau Squarewise. Beide maakten zichzelf daarmee onverhandelbaar: niet te koop. We zijn bij Leadership for Life georganiseerd naar de zes sleutels.
De gemeente Amsterdam ziet steward ownership daarom als een manier om maatschappelijk betrokken bedrijven voor de stad te behouden en ze niet te verliezen aan buitenlandse investeerders, wat past binnen hun visie van Community Wealth Building, met als voorbeeld een coöperatief bouwbedrijf in de wijk Nieuw West.
Je hoeft geen aandelen te hebben om je eigenaar te voelen
Blijft één vraag over: als ik mijn aandelen loslaat, blijft er dan nog iemand over die zich verantwoordelijk voelt?
Uit onderzoek, en ook mijn eigen ervaring met steward-owned bedrijven, blijkt dat het antwoord daarop bijna altijd een volmondig JA is. In deel 1: Je bedrijf overdragen: 10 redenen om het wel te doen noemde ik al psychologisch eigenaarschap: het gevoel dat iets van jou is. Dat gevoel ontstaat, zo beschrijven Pierce, Kostova en Dirks, wanneer mensen invloed hebben, iets goed leren kennen en er zichzelf in investeren. Aandelen zijn daarvoor niet nodig.
Het draait dus om invloed, kennis en toewijding. Als de directeur (en andere medewerkers!) die drie hebben, zullen zij zich net zo verantwoordelijk voelen als jij, zonder ook maar één aandeel.
Steward ownership waarborgt de bedrijfsmissie
Het idee is niet nieuw. In 1889 richtte Ernst Abbe, oprichter en eigenaar van optische lenzen-producent Zeiss, de Carl Zeiss Stichting. Hij was bang dat latere eigenaren zichzelf zouden verrijken ten koste van het bedrijf en de medewerkers. In de statuten legde hij winstdeling, pensioen en vanaf 1900 een achturige werkdag vast. Dat waren ongekende arbeidsvoorwaarden in die tijd en die wilde hij graag borgen, door het eigendom onder te brengen in de stichting.
De Deense bierbrouwer Jacob Jacobsen deed in 1876 al iets vergelijkbaars met Carlsberg om bij te dragen aan wetenschap en maatschappij; het bestuur van de Carlsberg-stichting bestond uit vijf professoren van de Deense wetenschapsacademie. Beide stichtingen hebben nog altijd de zeggenschap.
Vandaag heet dat steward ownership en het doet precies wat aan het begin van dit artikel stond: zeggenschap en winstrecht uit elkaar halen. De zeggenschap ligt bij stewards, mensen die verbonden zijn met de missie en bestuurder zijn van een stichting die de stemrechten houdt. En winst dient de missie: investeerders en oprichters krijgen een eerlijke vergoeding, maar niet ten koste van het bedrijf. Het bedrijf wordt in zekere zin van zichzelf.
Daarmee vallen de risico's voor de missies van organisaties en bedrijven grotendeels weg. Je bedrijf kan niet naar de hoogste bieder worden doorverkocht. De zeggenschap vererft niet naar kinderen die er geen hart voor hebben. En er wordt niet eindeloos winst onttrokken. In Nederland werken onder meer de Efteling, TBI, Haskoning, Odin en De Groene Amsterdammer al jaren zo, en in het coalitieakkoord van Jetten I staat dat er een eigen rechtsvorm komt: de rentmeestervennootschap.
Steward ownership versterkt je bedrijf
Werkt het ook bedrijfsmatig? Dat is de vraag die elke eigenaar als eerste stelt, en terecht. Deens onderzoek van Steen Thomsen en collega's laat zien dat bedrijven in handen van een stichting stabielere eigenaren hebben, minder vaak van bestuurder wisselen, minder schulden hebben en langer bestaan. Onderzoekers van de Haagse Hogeschool komen tot een vergelijkbaar beeld: het model geeft ruimte om te blijven investeren in innovatie en in mensen, juist omdat er geen exit-horizon van drie tot vijf jaar overheen ligt.
Dat laatste raakt aan iets wat onderzoeker Nina de Korte van We Are Stewards opviel toen ze in de start-upwereld werkte. Investeerders namen aandelen en stuurden binnen een paar jaar aan op een exit. 'Na zo'n verkoop vertrok vaak het hele founding team en de technologie werd niet doorontwikkeld', zegt ze. Precies de kennis waar je jarenlang in investeerde, verdampt dan.
Eigendom en nationale veiligheid: de zaak Solvinity
Hoe bedrijfseigendom onze nationale veiligheid kan raken, bleek in het najaar van 2025. Toen werd bekend dat het Amerikaanse IT-bedrijf Kyndryl het Nederlandse Solvinity wilde overnemen. Solvinity levert het infrastructuurplatform waarop voorzieningen van de overheid draaien, waaronder DigiD en MijnOverheid. DigiD zelf was niet te koop, de regie daarover ligt bij overheidsdienst Logius. Wat wel ter discussie stond was de zeggenschap over het bedrijf dat die infrastructuur beheert.
Als Solvinity in eigendom zou komen in Amerikaanse handen, dan valt het onder Amerikaanse wetgeving. Daardoor kunnen ze ten prooi vallen aan sancties die ze dienen op te volgen, anders overtreden ze de wet. We hebben de invloed daarvan gezien op bijvoorbeeld rechters van het Internationaal Strafhof, waarvan e-mailaccounts door Microsoft geblokkeerd werden op laste van de Amerikaanse overheid. Dus rondom Solvinity werd de vraag over eigendom van het bedrijf opeens ook een vraag over strategische autonomie en democratische waarden.
In de Tweede Kamer werd het een debat van bijna zes uur met 26 moties. In mei 2026 blokkeerde het kabinet de overname op advies van het Bureau Toetsing Investeringen, vanwege risico's voor het publiek belang. De mededingingstoets van de ACM was toen al doorstaan, het ingrijpen gebeurde op grond van nationale veiligheid.
Een steward-owned bedrijf kan niet worden doorverkocht aan een buitenlandse eigenaar, omdat de zeggenschap in een stichting zit en de statuten dat verbieden. Er wordt steeds vaker bepleit dat beschermd eigenaarschap meegewogen moet worden bij aanbestedingen voor vitale digitale infrastructuur. Opvallend: juist digitale dienstverleners die onafhankelijkheid hoog in het vaandel hebben, zoals berichtendienst Signal, zoekmachine Ecosia en mailprovider Proton, zijn al steward-owned.
Steward ownership is hierin deel van de oplossing. Natuurlijk is ook een steward-owned bedrijf alsnog afhankelijk van bijvoorbeeld Amerikaanse invloeden als het gebruikmaakt van buitenlandse software en hardware.
Of voor jouw bedrijf nationale veiligheid wel of geen rol speelt, de onderliggende vraag is dezelfde: wat is er van waarde in jouw bedrijf dat je liever niet in willekeurige handen ziet vallen?
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen zeggenschap en winstrecht?
Zeggenschap is het recht om mee te beslissen, zoals de directie benoemen, de koers vaststellen. Winstrecht is het recht op dividend en (als het bedrijf niet steward-owned is) op de opbrengst bij verkoop. In een gewone bv zitten zeggenschap en winstrecht in hetzelfde aandeel, maar je kunt ze juridisch uit elkaar halen.
Is sturen op winst verkeerd?
Nee. Zonder winst kun je niet investeren en geen tegenslag opvangen. Het wordt een probleem als rendement een doel op zichzelf wordt, en de belangen van medewerkers, klanten, de maatschappij en de aarde ondergeschikt raken.
Kan ik mijn missie niet gewoon vastleggen in de verkoopafspraken?
Dat kan, en het kan helpen. Maar afspraken zijn zo sterk als de partij die ze bewaakt. Ben & Jerry's laat zien dat zelfs een onafhankelijk bestuur onder druk komt als de zeggenschap elders ligt. Wil je het echt borgen, dan moet het in de eigendomsstructuur zitten.
Wordt mijn bedrijf minder winstgevend als het steward-owned is?
Daar is geen bewijs voor. Onderzoek naar bedrijven in handen van een stichting laat juist zien dat ze even winstgevend zijn, relatief veel investeren in innovatie en langer bestaan. Wat wel verandert, is waar de winst naartoe gaat: eerst terug in het bedrijf, dan een eerlijke vergoeding voor investeerders en oprichters, en dan eventueel naar de maatschappij.
Wat is steward ownership in één zin?
Een eigendomsvorm waarin de zeggenschap ligt bij mensen die de missie bewaken, en de winst in dienst staat van die missie in plaats van de aandeelhouders. Het bedrijf is geen eigendom van iemand, maar het bedrijf is van zichzelf.
Conclusie: eigendom bepaalt veel
De eigendomsstructuur bepaalt wie er beslist over de koers en wat er met je bedrijf gebeurt als jij het overdraagt. Zolang jij de aandelen hebt, bepaal jij: dat heeft voor- en nadelen. Verkoop je ze, dan kan de missie in het gedrang komen, omdat veel investeerders vooral naar winst kijken. Wil je de missie waarborgen, verdiep je dan in een overdracht waarin het eigendom en het zeggenschap uit elkaar gaan.
Dat versterkt twee dingen tegelijk. Je bedrijf, omdat de koers niet meer afhangt van wie er toevallig de aandelen heeft. En de samenleving, omdat de waarde blijft waar ze gemaakt is.
Reflectievragen
Wie heeft straks het laatste woord over jouw bedrijf, als jij dat niet meer bent?
Waar neemt jouw bedrijf meer dan het teruggeeft, en waar is het andersom?
Welke beslissing zou een nieuwe eigenaar morgen anders nemen dan jij?
Wie voelt zich in jouw bedrijf eigenaar, zonder aandelen te hebben?
Wat zou er in jouw omgeving verdwijnen als je bedrijf morgen in buitenlandse handen kwam?
Hoe verder?
Als dit artikel je nieuwsgierig heeft gemaakt naar wat je met je eigen bedrijf kunt, dan is deel 3 de volgende stap: daar staan de zeven routes voor overdracht naast elkaar, met wat ze betekenen voor je zeggenschap, je missie, je klanten en jezelf. Wil je liever meteen de praktische kant van steward ownership, dan vind je die in deel 4: de juridische modellen, de kosten, de nadelen en de partijen die je erbij kunt betrekken.
Voor eigenaren die richting steward ownership bewegen, begeleiden Gijsbert Koren van We Are Stewards en ik de Steward Quest: een reis voor een kleine groep bedrijfseigenaren die onderzoeken hoe ze van eigenaar steward worden.
Lees verder in deel 3: Je bedrijf overdragen: 7 routes. Terug naar deel 1: Je bedrijf overdragen: 10 redenen om het wel te doen.
De voorbeelden uit mijn praktijk in dit artikel heb ik gefictionaliseerd. Namen, details en situaties zijn aangepast of samengevoegd, zodat de vertrouwelijkheid gewaarborgd blijft en het verhaal prettiger leest.
Bronnen
Het grote gevecht & het eenzame gelijk van Paul Polman: Jeroen Smit, Prometheus (2019)
Het Vierde Scenario. Over het uitwisselen en toewijzen van grond, arbeid en kapitaal: Jac Hielema, Economy Transformers (2023)
Vrij, Gelijk & Samenleven: Damaris Matthijsen, Economy Transformers (derde druk, 2026)
Toekomstbedrijven. Hoe steward ownership ons gidst uit het tijdperk van de aandeelhouder: Gijsbert Koren en Nina de Korte (2023)
Boards: stepping up as stewards of sustainability: Egon Zehnder en The Sustainability Board Report (2022)
De Steward ownership Podcast, afleveringen over The Shore en Bord&Stift: We Are Stewards

Geschreven door Floris Alberse
Floris Alberse is executive coach en sparringpartner voor DGA's, bestuurders en stewards bij Leadership for Life. Hij begeleidt bedrijfseigenaren bij de vraag of en hoe ze hun bedrijf overdragen, en bij wat er van hen gevraagd wordt als ze van eigenaar steward worden. Hij is verbonden aan de Stewardship Academy van de Erasmus Universiteit en begeleidt met Gijsbert Koren van We Are Stewards de Steward Quest voor ondernemers.















